نامگذاری آلکان ها

نامگذاری آلکان ها با دو شاخه فرعی

زمان مطالعه: ۳ دقیقه

برای این که نامگذاری آلکان ها را یاد بگیریم باید در ابتدا با برخی مفاهیم آشنا شویم.

ترکیبات آلی

ترکیبات آلی ترکیباتی هستند که کربن و هیدروژن عناصر اصلی آن ها هستند اما ممکن است عناصر دیگری نیز مانند اکسیژن، نیتروژن، گوگرد، فسفر و … در ساختار آن ها یافت شود.

ترکیبات آلی به دو گروه تقسیم می شوند:

آروماتیک ها (حلقوی ها): آروماتیک ها خانواده بنزن هستند.

آلیفاتیک ها (غیر حلقوی ها): شامل آلکان ها، آلکن ها، آلکین ها، سیکلو آلکان ها و …

در تقسیم بندی دیگری، ترکیبات آلی را می توان به چهار گروه هیدروکربن های ساده، اکسیژن دار، نیتروژن دار، اکسیژن و نیتروژن دار تقسیم بندی کرد.

انواع کربن

کربن نوع اول: کربنی که با یک کربن دیگر در اطراف خود پیوند داشته باشد.

کربن نوع دوم: کربنی که به دو اتم کربن دیگر متصل باشد.

کربن نوع سوم: کربنی که به سه اتم کربن دیگر متصل باشد.

کربن نوع چهارم: کربنی که به چهار اتم کربن دیگر متصل باشد.

هیدروکربن بدون شاخه: در این هیدروکربن، کربن نوع دوم به بالا وجود ندارد. یعنی اتم های کربن موجود در این هیدروکربن با بیش از دو اتم کربن دیگر اتصال ندارند.

مثال:      CH3-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3

هیدروکربن شاخه دار: در ساختار این هیدروکربن حداقل یک اتم کربن نوع سوم یا چهارم وجود دارد. یعنی حداقل یک اتم کربن با بیش از دو کربن اتصال دارد.

همولوگ : ترکیبات همولوگ ترکیباتی هستند که تنها در تعداد CH۲  اختلاف دارند.

نامگذاری آلکان ها

آلکان ها هیدروکربن های آلیفاتیک و سیر شده ای هستند که به انجام واکنش های افزایشی تمایلی ندارند. اتم های کربن در ساختار آلکان ها دارای هیبریداسیون sp۳  هستند و با چهار پیوند یگانه به اتم های کناری متصل شده اند. فرمول عمومی آلکان ها نیز، CnH2n+2  است. n در این فرمول تعداد اتم های کربن را نشان می دهد. پس به این ترتیب اختلاف آلکان ها در تعداد CH۲ خواهد بود و می توانیم نتیجه بگیریم آلکان ها همولوگ یکدیگرند.

نامگذاری آلکان ها به روش آیوپاک

روش آیوپاک قاعده ای جهانی برای نامگذاری ترکیبات آلی به شمار می رود. در این روش تعداد اتم های کربن اصلی در زنجیر اصلی مهم ترین قسمت نامگذاری را تشکیل می دهد. هر تعداد نیز دارای لفظ ویژه ایی است:

۱ : مِت   2: اِت   3 : پروپ   4 : بُوت   5: پّنت   6: هِگز   7: هِپت   8: اُکت   9: نون   10: دِک

برای نامگذاری آلکان ها تعداد اتم های کربن موجود در زنجیره اصلی را مشخص و لفظ مربوط به آن را به کار می بریم. سپس به انتهای آن لفظ ” ان ” اضافه می کنیم.

به عنوان مثال ترکیب زیر را در نظر بگیرید:

CH3-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3

که دارای شش کربن است. پس لفظ مربوط به آن هِگز است که با اضافه کردن لفظ ” ان ” خواهیم داشت: هِگزان

قواعد نامگذاری آلکان های شاخه دار

برای آلکان های شاخه دار، ابتدا شاخه اصلی را مشخص می کنیم. شاخه اصلی شاخه یا زنجیریست که بیشترین تعداد اتم کربن را دارد، یعنی طولانی تر است. و این نکته را نیز باید به خاطر داشته باشیم که شاخه اصلی نباید همواره یک زنجیر مستقیم باشد آنچه در این انتخاب برای ما مهم است دارا بودن بیشترین تعداد اتم های کربن است. اگر تعداد اتم ها در جهت مستقیم و دیگر جهات برابر باشد، هر دو می توانند شاخه اصلی باشند، اما معمولا در این موارد زنجیر مستقیم به عنوان شاخه اصلی انتخاب می شود.

حال زنجیر اصلی را از سمتی که به شاخه فرعی یا استخلاف نزدیک تر باشد شماره گذاری می کنیم. اگر چند زنجیر فرعی موجود باشد از سمتی شروع می کنیم که مجموع شماره شاخه ها کمترین باشد.

حال، شماره کربنی که شاخه فرعی روی آن قرار دارد را همراه با نام شاخه ذکر می کنیم. اگر شاخه فرعی دیگری نباشد، تعداد کربن های موجود در شاخه اصلی را به روش آلکان ها که گفته شد، می نویسیم.

در قسمت مثال برای نام گذاری آلکانها با دو شاخه فرعی مثال های بیشتر و گسترده تری قابل مشاهده و دنبال کردن است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *