انتقال اطلاعات در نسل ها (1)

انتقال اطلاعات در نسل ها (۱)

زمان مطالعه: ۳ دقیقه

 

در بدن انسان ها از هر ژن، دو عدد موجود است که هر کدام از آن ها را از یک والد دریافت کرده ایم. به عنوان مثال، اگر گروه خونی فردی AB باشد، ژن A  را از یکی از والدین و ژن B را از والد دیگرِ خود دریافت کرده است. همینطور هر ژن روی کروموزوم مشخصی قرار دارد. مثلا ژن گروه خونی اصلی بر روی کروموزوم شماره ۹ و در فاصله مشخصی از سانترومر قرار گرفته است.

به آدرس هر ژن بر روی کروموزوم، جایگاه ژن گفته می شود.

ممکن است برای یک صفت، چند ژن موجود باشد. برای نمونه، برای گروه خونی اصلی سه ژن A, B, O وجود دارد. اما هر فرد، دو تا  از این ژن ها را داراست که می تواند به صورت یکی از چهار صورت زیر باشد:

AA, AB, AO, BB, BO, OO

آلل چیست؟

به ژن های مربوط به یک صفت، آلل گفته می شود. و آلل ها دارای جایگاه ژنی یکسانی هستند. مثلا همانطور که گفتیم، A, B , O آلل های گروه خونی هستند.

اگر دو آلل یک فرد مثل هم باشند، نظیر: AA, BB, OO فرد نسبت به آن صفت خالص است. و اگر متفاوت باشند، نظیر: AO, AB, BO ناخالص است.

 

آلل بارز و آلل نهفته

با یک مثال، آلل های بارز و نهفته را شرح می دهیم. در گروه خونی، A  و B آلل های بارز و O نهفته است. اگر گروه خونی شخصی AO باشد، O خود را نشان نخواهد داد و گروه خونی شخص A خواهد بود.

چرا که ژن A روشن شده و موجب ساخته شدن آنزیم هایی می شود که کربوهیدراتی به نام A را می سازد و در غشای گلبول قرمز نمایان می شود.

در مورد AB، هر دو ژن A و B بیان می شوند. به این صورت که دو نوع آنزیم A و B ساخته می شود. که آنزیم A، کربوهیدرات A را ساخته و به غشای گلبول قرمز اضافه می کند. آنزیم B هم به همین ترتیب. چون هر دو کربوهیدرات ظاهر می شوند، گروه خونی شخص AB خواهد بود.

  • فرمول ژنتیکی ژن ها: ژنوتیپ
  • شکل ظاهری ژن ها: فنوتیپ

نامیده می شوند.

به عنوان مثال، در شخصی که درای ژن های گروه خونی A  و O است، ژنوتیپ برابر با AO بوده اما چون فقط کربوهیدرات A ظاهر می شود، فنوتیپ برابر A است. و در نتیجه گروه خونی او نیز A است.

آلل های هم توان

آلل های A و B را هم توان می نامیم چون اثر هر دو ظاهر می شود.

در آلل دیگر وجود دارند که مثبت و یا منفی بودن خون را مشخص می کنند، که D و d هستند. نیز می دانیم که آلل بارز را با حرف بزرگ و آلل نهفته را با حرف کوچک نشان می دهیم.

آلل یا ژن D موجب ساخته شدن پروتئین D در غشای گلبول قرمز شده و وجود این پروتئین موجب گروه خونی مثبت می شود. ژن d نهفته باقی مانده و پروتئینی ساخته نشده و گروه خونی منفی خواهد شد.

اگر فردی دارای ژنوتیپ dd باشد، هر دو نسخه آلل های او نهفته بوده (خالص نهفته) و پروتئین D ساخته نشده و گروه خونی او منفی خواهد بود.

اما برای ژنوتیپ های DD و یا Dd به دلیل وجود حداقل یک نسخه از آلل بارز D ، پروتئین D ساخته شده و گروه خونی شخص مثبت خواهد شد.

بارزیت ناقص

گاهی اوقات رابطه بارز و نهفته بودن واضح نیست. به عنوان مثال، گل میمون با رنگ قرمز (فنوتیپ قرمز) دارای ژنوتیپ RR است، یعنی دو آللی که هر دو رنگ قرمز را ایجاد می کنند. گل میمونی سفید نیز دارای ژنوتیپ WW بوده و هر دو آلل رنگ سفید ایجاد خواهند کرد.

نتیجه آمیزش این دو گل، RW یعنی نه سفید و نه قرمز، بلکه به رنگ صورتی خواهد بود. هر زمان که صفتی حد واسط به وجود می آید، بارزیت را ناقص می کند.

در انسان ها نیز اگر یکی از والدین دارای موهای فرفری و دیگری موهای صاف باشد، فرزند آن ها موهای موج دار خواهد داشت یعنی حد واسط والدین خود بوده و بارزیت ناقص خواهد داشت.

 

 

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *