زمان مطالعه: ۶ دقیقه

سفر آب روی زمین

آب مهمترین عامل حیات است.همه ی موجودات زنده برای ادامه ی زندگی به آن نیاز دارند. از این رو استفاده ی درست از منابع آبی از گذشته مورد توجه بوده است. در این فصل با موضوع آب های روی سطح زمین آشنا می شویم.

مشکل کم آبی

مشکل کم آبی

متاسفانه کشور ما به طور طبیعی بر روی نوار بیابانی دنیا واقع شده است و دچار کم آبی می باشد. علاوه بر این عواملی مانند جغرافیای وابسته به بارش، هدر رفتن آب در کشاورزی، استفاده غیر اصولی از آب های زیرزمینی، افزایش مصرف آب در واحد های مسکونی و لوله کشی غیر استاندارد در ساختمان ها اشاره کرد.

نکته: آب ها روی زمین به دو صورت آب های شور و آب های شیرین تقسیم می شوند.

آب های شور

به آب های اقیانوس ها و دریا ها که حدود ۹۷% آب های روی زمین را به خود اختصاص داده اند، آب های شور گفته می شود.

آب های شیرین

به آب هایی که برای نوشیدن مورد استفاده قرار بگیرد و در صنعت کشاورزی بتوان از آن ها بهره برد، آب های شیرین گفته می شود. آب های شیرین حدود ۳% از آب های روی زمین را به خود اختصاص داده اند که به ترتیب در یخچال های طبیعی، قطبی (دائمی)، کوه (موقت فصلی)، آب های زیرزمینی، آب های جاری و بخار آب در هوا قرار دارند.

نکته: بخار آب موجود در اتمسفر به صورت باران به سطح زمین می رسد، میزان بارش ها در مکان های مختلف به علت هایی مثل تفاوت دما، تفاوت در رطوبت (میزان بخار آب موجود در هوا) و شرایط جغرافیایی بستگی دارد.

آب کره

به مجموع آب های موجود در اتمسفر، سطح و درون زمین که به صورت جامد، مایع و بخار می باشند، آب کره گفته می شود. که شامل اقیانوس ها، دریاها، دریاچه ها، رودخانه ها، آب های زیرزمینی، رطوبت هوا و یخچال ها می باشد.

شرایط لازم برای تبدیل بخار آب به مایع (تشکیل ابر)

  1. بخار آب به مقدار کافی در هوا وجود داشته باشد
  2. دمای هوای مرطوب کاهش پیدا کند.
  3. سطح یا ذرات جامدی مثل ذرات گرد و غبار، گرده گیاهان و … در اختیار باشد تا مولکول های آب بتوانند به آنها بچسبند و عمل میعان و تشکیل ابر را انجام دهند.

طرز تشکیل باران

روش تشکیل باران

با تابش پرتوهای خورشید به سطح اقیانوس ها، دریاها و دریاچه ها، بخشی از آب آن ها تبخیر می شود و به ارتفاعات صعود می کنند. بخار آب در آنجا به دلیل کاهش دما، متراکم و به ابر تبدیل می شود. با روند تدریجی کاهش دما، اگر درصد رطوبت و میزان دمای هوا به حد مناسبی برسد، بارش رخ خواهد داد. در صورتی که دمای هوا در هنگام تراکم، بالاتر از صفر درجه سلسیوس باشد، به شکل باران به سطح زمین می ریزد.

طرز تشکیل برف

چنانچه در متراکم شدن ابرها ، دمای هوا خیلی کم باشد ، رطوبت هوا به شکل برف به سطح زمین می ریزد .

طرز تشکیل تگرگ

اگر قطرات آب در مسیر پایین آمدن به سطح زمین از توده هوای سرد عبور کنند ، به تگرگ تبدیل می شوند.

علم هواشناسی

هواشناسی دانشی است که درباره ی شناخت جو و هوای اطراف کره زمین به مطالعه و تحقیق می پردازد. یکی از مهم ترین کارهای هواشناسی اندازه گیری مقدار بارندگی است که در ایستگاه باران سنجی بر حسب میلی متر انجام می شود.

نکته: بخشی از آب حاصل از بارندگی تبخیر شده و به اتمسفر می رود، قسمتی از آن در سطح زمین جاری می شود و بخش باقیمانده به داخل زمین نفوذ می کند.

حوضه آبریز

منطقه ای که آب های سطحی آن توسط یک رود و انشعابات آن از نقاط مرتفع به سمت نواحی پست تر هدایت می شود، حوضه آبریز نام دارد. حوضه های آبریزمی توانند رودخانه ها، جاده ها، جنگل ها و حتی شهرها نیز باشند.

تعریف حوضه آبریز

عوامل موثر در میزان آب رودخانه های حوضه آبریز

شیب زمین

هرچه شیب زمین بیشتر باشد، میزان آب جاری بیشتر است. زیرا فرصت کافی برای نفوذ آب به درون زمین وجود ندارد.

جنس زمین

هرچه میزان شکاف و حفره های سنگ و خاک های زمین کم تر باشد(مثل سطح شهرها)،آب کمتری به زمین نفوذ می کند، بنابراین میزان آب های جاری افزایش می یابد.

شدت و مقدار بارندگی

هرچه شدت و مقدار بارندگی بیشتر و یا سرعت ذوب یخ ها بیشتر باشد میزان آب جاری افزایش می یابد.

پوشش گیاهی

هر چه پوشش گیاهی بیشتر باشد مقدار آب جاری کاهش می یابد. زیرا گیاهان حرکت آب را کند می کنند و سبب نفوذ بیشتر آب در داخل زمین می شوند.

سد

توضیح سد

برای بهره برداری بهتر و جلوگیری از به هدر رفتن آب های جاری سدها ایجاد می شوند. سد ها رسوب هایی در خود دارند که معمولا رودخانه ها از بستر خود آن ها را منتقل کرده اند. به همین منظور بیشتر سدها را لایروبی می کنند تا شن و ماسه و رسوباتی را که رودها باخود به آن جا آورده اند، خارج شوند.

مخروط افکنه

توضیح مخروط افکنه

رودها با عبور از نواحی کوهستانی و شیب دار، سنگ ها را تخریب و قطعات جدا شده را با خود حمل می کنند. مواد تخریب شده در طی مسیر، به هم برخورد می کنند و به قطعات ریزتر تبدیل می شوند. این مواد توسط رودخانه به قسمت های پایین دست حوضه ی آبریز منتقل و در آنجا ته نشین می شوند .بدین ترتیب مخروط افکنه تشکیل می شود. مخروط افکنه ها از نظر ایجاد زمین های کشاورزی ، معادن شن و ماسه و ذخیره آب های زیر زمینی اهمیت زیادی دارند.

آبشار

توضیح آبشار

رودخانه ها در ادامه ی مسیر خود ممکن است به محلی برسند که بستر آن به طور ناگهانی دچار اختلاف ارتفاع می شود. در این صورت آبشار یا تند آب ایجاد می گردد.

دریاچه

توضیح دریاچه

بخشی از آب کره که در سطح خشکی ها واقع شده و به طور طبیعی به آب های آزاد راه ندارد، دریاچه نامیده می شود. دریاچه یک محیط زنده و پویا است که جانداران مختلفی در آن زندگی می کنند. دریاچه ها از نظر تامین مواد غذایی ، مواد معدنی ، ذخایر نفت و گاز ، گردشگری، تعدیل آب و هوای منطقه، حمل و نقل و کشتیرانی اهمیت دارند .

موج

به حرکت آب به سمت بالا و پایین موج گفته می شود. از عوامل به وجود آوررنده ی موج، می توان به وزش باد اشاره کرد. همچنین امواج دریا باعث ایجاد تغییر شکل سواحل دریا می شود.

جزر و مد

به بالا آمدن آب و حرکت آن به سمت ساحل مد و به پایین رفتن آب در سواحل جزر گفته می شود. تولید انرژی الکتریسیته و ماهیگیری از کاربرد های جزر و مد می باشد.

یخچال

توضیح یخچال

در مناطقی از کره زمین که میانگین دمای هوا کمتر از صفر درجه سلسیوس است ، بارش عمدتاً به صورت برف است. با انباشته شدن برف ها در طی سالیان متمادی در این نواحی ، یخچال تشکیل می شود. یخچال های کره زمین به طور کلی به دو دسته قطبی و کوهستانی تقسیم بندی می شوند .یخچال های عظیم قطبی در نواحی شمال و جنوب کره زمین قرار دارند و یخچال های کوهستانی در نواحی مرتفع سطح خشکی ها تشکیل می شوند .

2 یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *